تبلیغات
منتظران مهدی - حافظ و مهدویت
منتظران مهدی
جمعه 24 مهر 1388 :: نویسنده : آرش رضایی

حافظ و مهدویت

مقدمه

حافظ را کمتر کسی است که نشناسد، شهرتش جنبه جهانی دارد و نام او برای ایرانیان نامی کاملاً آشناست و اغلب آنها از اشعار او ابیاتی را از بر دارند.

انتخاب تخلّص «حافظ»، حکایت از ذوق هنری و تعلق خاطر سراینده، به قرآن و مفاهیم ملکوتی آن دارد. پیوند عشق و عرفان حافظ را موفق کرد تا از ترکیب این دو عنصر مجموعهای شگفتانگیز و دلپذیر بوجود آورد.

حافظ و مهدویت

مقدمه

حافظ را کمتر کسی است که نشناسد، شهرتش جنبه جهانی دارد و نام او برای ایرانیان نامی کاملاً آشناست و اغلب آنها از اشعار او ابیاتی را از بر دارند.

انتخاب تخلّص «حافظ»، حکایت از ذوق هنری و تعلق خاطر سراینده، به قرآن و مفاهیم ملکوتی آن دارد. پیوند عشق و عرفان حافظ را موفق کرد تا از ترکیب این دو عنصر مجموعهای شگفتانگیز و دلپذیر بوجود آورد.

در غزلیات حافظ، علاوه بر عشق الهی که سرچشمه عرفانی دارد، موارد بسیاری درباره عشق انسانی و نشانههای آن یافت میشود. در اینگونه از غزلها آشکارا از اندام آدمی: چشم، ابرو، خال، زلف، لب لعل و خصوصیات جسمانی و مادی صحبت میشود و سراینده آن را بهصورت یک ارتباط منطقی با محبوب ازلی مرتبط میسازد، این عشق انسانی در نهایت منجر به عشق الهی میشود.

در تعریف عشق آمده است که: عشق بر دوگونه است، یکی احساسات و عواطف و محبت انسانها نسبت به یکدیگر که آن را عشق مجازی میگویند و دیگری عشق به پروردگار جهانیان که آنرا عشق حقیقی گویند و در این مقال میخواهیم بدانیم که عشق به حضرت پیامبر، صلّیاللَّهعلیهوآله، و خاندان طاهرینش در کدامیک از این دو تعریف میگنجد، در اینباره از پیامبر اکرم، صلّیاللَّهعلیهوآله، نقل است که: «هیچ بندهای مؤمن نیست تا اینکه من نزد او از زن و فرزند و مال و همه مردم محبوبتر باشم.» و در روایتی آمده است: «از خودش». [1] .

و در حدیث دیگری میفرماید: «خدا را بهخاطر نعمتهایی که بهشما داده دوست بدارید و مرا بهخاطر دوستی خدا.» [2] .

حاصل آنکه دوستی و محبت به اولیای حق همان مسأله محبت به خداست، عشق ورزیدن به اهل بیت، علیهالسلام، همان عشق ورزیدن به

مقام ربوبیت است و درحقیقت دوستی اهل بیت، علیهمالسلام، حکم پلی را دارد که عاشق را بهسوی حق و حقیقت هدایت میکند.

حافظ نیز سرمنشأ عشق و راه وصل را در جمال یار جستجو میکند و جمال یار را بازتاب جمال حق در عرصه آفرینش میداند. طی این سلوک و وجود روحافزای محبوب به عاشق حیاتی دوباره میبخشد و اثر فنا را در وی میزداید و نامش را برای ابد در جریده عالم ثبت میکند.

هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق

ثبت است بر جریده عالم دوام ما

اکنون میخواهیم بدانیم چهکسی میتواند بر فردی مثل حافظ اثر بگذارد و اساساً انسان کامل در عصر حافظ چهکسی بوده است؟

آیا مشایخ شهر که الگوی عوام بهعنوان یک انسان کامل بودهاند میتوانستند الگوی حافظ باشند؟ بهطور یقین پاسخ منفی است.

نشان اهل خدا عاشقی است با خود دار

که در مشایخ شهر این نشان نمیبینم

نشان انسان کامل و در لسان حافظ (مرد خدا) عاشقی است و خواجه عشق را در مشایخ شهر نمیبیند.

زاهد ظاهربین نیز از نمادهای منفی شعر حافظ است. زاهد فقط بهظاهر مینگرد و از باطن و نهانخانه دل بیخبر است.

زاهد ظاهرپرست از حال ما آگاه نیست

در حق ما هرچه گوید جای هیچ اکراه نیست

چنانچه پیداست، حافظ زاهد را بهعنوان راهبر نمیپذیرد، معشوق حافظ از خاک بوجود آمده، ولی به آن دلبستگی ندارد و بهعبارتی رنگی از تعلق بر خویش ندارد.

غلام همت آنم که زیر چرخ کبود

ز هر چه رنگ تعلق پذیرد آزاد است

پس محبوب حافظ باید انسان کامل باشد، استاد مطهری، رحمةاللهعلیه، در شرح انسان کامل میگوید:

«انسان، مانند بسیاری از چیزهای دیگر کامل و غیرکامل دارد و شناخت انسان کامل و انسان نمونه از دیدگاه اسلام، از آن نظر برای ما اهمیت دارد که اگر بخواهیم یک مسلمان کامل باشیم، باید بدانیم که انسان کامل چگونه است و سیمای معنوی انسان کامل چه مشخصاتی دارد، تا در پرتو این شناخت بتوانیم خود و جامعه خود را آنگونه بسازیم. انسان کامل در اسلام یک انسان ایدهآل و ذهنی نیست، بلکه وجود عینی دارد».

استاد مطهری، پیغمبر اکرم، صلّی اللَّه علیه و آله، را به عنوان یک نمونه انسان کامل و بعد از ایشان حضرت امام علی، علیهالسلام، را بهعنوان نمونه دیگر معرفی مینماید.

استاد ادامه میدهد:

«عقل، عشق، محبت، عدالت، خدمت و آزادی از انواع ارزشهای انسانی هستند، حال کدام انسان، انسان کامل است، او که فقط عابد محض است؟ یا عاشق محض؟ عادل محض؟ و... نه هیچکدام، انسان کامل نیست، انسان کامل انسانی است که همه این ارزشها، [درحد اعلی] و [هماهنگ با یکدیگر] در او رشد کرده باشد و علی، علیهالسلام، چنین انسانی است». [3] .

 

انسان کامل در شعر حافظ

استاد مطهری در کتاب آیینه جام، ابیاتی را تحت عنوان انسان کامل در شعر حافظ گردآوری نموده است، که از آن جملهاند:

گرچه شیرین دهنان پادشهانند، ولی

او سلیمان زمانست که خاتم با اوست

در احادیث شباهتهای فراوانی برای آن حضرت با انبیا ذکر شده است و از آن جمله در شباهت آن حضرت با سلیمان، علیهالسلام، آمده است: بادها بهاذن خداوند مسخّر وی میگردند و سلطنت او بر تمام زمین گسترده خواهد شد و امیر مؤمنان در این رابطه میفرماید:

«نخستینکاری که قائم در انطاکیه انجام میدهد این است که تورات را از غاری بیرون میآورد که عصای موسی و انگشتر سلیمان در آن است.» [1] .

و نیز میفرماید:

«در بیتالمقدس، تابوت سکینه و [انگشتر سلیمان] و الواحی را که بر موسی نازل شده بیرون میآورد.» [2] .

همچنین امام صادق، علیهالسلام، میفرماید:

«عصای موسی و انگشتر سلیمان در دست او خواهد بود.» [3] .

تو خود چه لعبتی ای شهسوار شیرین کار

که در برابر چشمی و غایب از نظری

امیر مؤمنان در این رابطه میفرماید:

«هنگامی که امام غایب از دیدهها پنهان شود و مردم از غیبت او ازحد شرع بیرون روند، توده مردم خیال میکنند که حجت خدا ازبین رفته و امامت باطل شده است. سوگند به خدای علی در چنین روزی «حجت خدا در میان آنهاست»، در کوچه و بازار آنها گام برمیدارد و بر خانههای آنها وارد میشود و در شرق و غرب عالم به سیاحت میپردازد و گفتار مردمان را میشنود بر اجتماعات آنها وارد شده سلام میفرمایند...» [4] .

در این شب سیاهم گم گشت راه مقصود

از گوشهای برون آی ای کوکب هدایت

روایت زیر با مصرع دوم بیت مذکور مطابق است.

امام زینالعابدین، علیهالسلام، میفرماید:

«فتنههایی چون امواج تاریک شب بر آنها هجوم میآورد که کسی از آنها رهایی نمییابد، بجز افرادی که خداوند از آنها پیمان گرفته است، آنها شعلههای هدایت و سرچشمههای دانش و فضیلت هستند، که خداوند آنها را از هر فتنه تاریک نجات میدهد». [5] .

حاصل آنکه بیت یاد شده از حافظ برگرفته از واقعیاتی است که در متن احادیث نقل است: خواجه شیراز در شرایط نابسامان جامعه در جستجوی کوکب هدایت، حضرت مهدی موعود، عجّلاللَّهتعالیفرجه، است تا ازطریق وی به حقایق دست یابد.

هواخواه توأم جانا و میدانم که میدانی

که هم نادیده میبینی و هم ننوشته میخوانی

پیامبر اکرم، صلّی اللَّه علیه و آله، میفرماید:

«نیکان عترت من، و پاکان بستگان من، در کودکی حکیمترین مردمان، و در بزرگی داناترین آنان هستند. آگاه باشید که ما خاندانی هستیم که از علوم خدا بهما تعلیم شده است و از حکمت خدا بهما عطا شده، و از صادق مصدق فرا گرفتیم». [6] .

آری آن حضرت خزانهدار علوم الهی است و اسرار الهی را از صادق مصدق فرا گرفته و بههمین علت از اسرار درونی خواخواهان خود مطلع است.

همانگونه که ذکر شد، مهدویت و نوید ظهور مصلح غیبی در اسلام بسیار قدیمی و ریشهدار است، لیکن نباید غافل بود که این امر اختصاص به شیعیان ندارد، بلکه این اعتقاد در میان عامه مسلمین وجود دارد و همچنین ادیان دیگر نیز ظهور آن حضرت را قطعی میدانند، ولی هرکدام، از این منجی، بهگونهای تعبیر کردهاند. حافظ درباره غیبت آن حضرت میگوید:

ازدست غیبت تو شکایت نمیکنم

تا نیست غیبتی نبود لذت حضور

یا در جای دیگر:

ای غایب از نظر بهخدا میسپارمت

جانم بسوختی و بهجان دوست دارمت

امام رضا، علیهالسلام، درباره غیبت آن حضرت چنین میفرماید:

چهارمین فرزند من، خداوند او را در پشت پرده غیبت پنهان میسازد. تا وقتی که خود میخواهد. [7] .

در کتاب مجموعه زندگی چهارده معصوم آمده است: عارف نامی حافظ شیراز که به زیارت جان باهرالنور امام زمان، عجّلاللَّهتعالیفرجه، تشرّف حاصل کرده است، شرایط زیارت حجت عصر را چنین وصف میکند:

در خرابات مغان نور خدا میبینم

این عجب بین که چه نوری زکجا میبینم

جلوه بر من مفروش ای ملکالحاج که تو

خانه میبینی و من خانه خدا میبینم

خواهم از زلف بتان نافه گشایی کردن

فکر دورست همانا که خطا میبینم

استاد علی دوانی در کتاب شوق مهدی مطلبی را درمورد حافظ و حضرت مهدی آورده است:

در اشعار هیچ یک از شاعران بزرگ غیر از حافظ نمیبینیم که تا این حد ابیاتی مناسب با اعتقاد شیعیان درباره امام زمان، علیهالسلام، آمده باشد و تقریباً کمتر غزلی است که بیتی یا ابیاتی از آن مناسب با وصفحال امام غایب ازنظر نباشد.

لسانالغیب در غزلهای شورانگیز خود بارها سروده است:

روی بنما و وجود خودم از یاد ببر

خرمن سوختگان را همهگو باد ببر

اشکم احرام طواف حرمت میبندد

گرچه از خون دل ریش دمی طاهر نیست

عمریست تا به راه غمت رو نهادهایم

روی و ریای خلق بهیک سو نهادهایم

ای خرّم از فروغ رخت لالهزار عمر

بازآ که ریخت بیگل رویت بهار عمر

ای پادشه خوبان داد از غم تنهایی

دل بیتو بهجان آمد وقت است که بازآیی

بنمای رخ که خلقی واله شوند و حیران

بگشای لب که فریاد از مرد و زن برآید

از اینها جالبتر اینکه حافظ نام «مهدی» را صریحاً آورده و از ظهور و نابودی «دجّال» - مظهر ریا و تزویر و بدی و پلیدی - سخن گفته است:

کجاست صوفی دجّال چشم ملحد شکل

بگو بسوز که «مهدی» دین پناه رسید!

شباهت حضرت مهدی به پیامبران الهی در شعر حافظ

در حضرت نشانههایی از پیامبران الهی وجود دارد که به احادیثی در این رابطه اشاره میکنیم:

مهدی قائم از نسل علیبن ابیطالب، علیهالسلام، است که در اخلاق و اوصاف، شکل و سیما، شکوه و هیبت چون عیسیبن مریم است. خداوند به همه پیامبران هرچه داده، به او نیز داده، با اضافاتی.

همچنین در روایت دیگری از کتاب اثباتالرجعة فضلبن شاذان از امام صادق، علیهالسلام، آورده است: [1] .

هیچ معجزهای از معجزات انبیاء و اوصیا نیست مگر اینکه خداوند تبارک و تعالی مثل آن را بهدست قائم، علیهالسلام، ظاهر میگرداند تا بر دشمنان اتمام حجت کند. [2] .

و در حدیث دیگری امام صادق، علیهالسلام، میفرمایند:

و در آن هنگام که آقای ما قائم، علیهالسلام، به خانه خدا تکیه زده میگوید: ای مردم هرکس میخواهد آدم و شیث را ببیند، بداند که من آدم و شیث هستم و هرکس میخواهد نوح و فرزندش سام را ببیند، بداند که من نوح و سامم و هرکس که میخواهد ابراهیم و اسماعیل را ببیند، بداند که من همان ابراهیم و اسماعیل میباشم، و هرکس میخواهد موسی و یوشع را ببیند، من همان موسی و یوشع هستم، و هرکس میخواهد عیسی و شمعون را ببیند من همان عیسی و شمعون هستم و هرکس میخواهد محمد، صلّی اللَّه علیه و آله، و علی، علیهالسلام، را ببیند من همان محمد و امیرالمؤمنین، علیهماالسلام، هستم و هرکس میخواهد حسن و حسین را ببیند من همان حسن و حسینم و هر کس میخواهد امامان از ذریه حسین، علیهالسلام، را ببیند بداند که من همان ائمه اطهار هستم، دعوتم را بپذیرید و بهنزدم جمع شوید که هرچه گفتهاند و هرچه نگفتهاند بهشما خبر دهم. [3] .

احادیث فوق دلالت دارد که تمام صفات انبیا و ائمه، علیهمالسلام، در وجود حضرت جمع است و چه خوش گفتهاند: «آنچه خوبان همه دارند تو یکجا داری».

حافظ نیز این نکته را زیبا سروده:

حافظ مکن اندیشه که آن یوسف مهروی

باز آید و از کعبه احزان به در آیی

یا:

گفتند خلایق که تویی یوسف ثانی

چون نیک بدیدم به حقیقت به از آنی





نوع مطلب : عمومی، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.


درباره وبلاگ


مدیر وبلاگ : آرش رضایی
صفحات جانبی
نظرسنجی
آیا حاضر به خرید پک های نرم افزار (لرد-کینگ-دانشمند)با تخفیف 20درصد از این وبلاگ هستید؟







آیا حاضر به خرید پک های نرم افزار (لرد-کینگ-دانشمند)با تخفیف 20درصد از این وبلاگ هستید؟







آیا حاضر به خرید پک های نرم افزار (لرد-کینگ-دانشمند)با تخفیف 20درصد از این وبلاگ هستید؟







برچسبها
جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :